Ankara’da NATO İhaleleri Tercih mi, Mevzuat Refleksi mi?

Ankara kulislerinde ve kamuoyunda son günlerde en çok konuşulan konulardan biri, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin (ABB) NATO Zirvesi hazırlıkları kapsamında açtığı 3 adet ihale oldu. EKAP (Elektronik Kamu Alımları Platformu) verilerine yansıyan ve toplamda 243 milyon TL’yi bulan bu üç kalem ihale, kamuoyunda haklı bir şaşkınlık ve beraberinde bazı soruları gündeme getirdi.

Vatandaş doğal olarak şu soruyu sorabilir: “Merkezi iktidarla mali ve idari konularda sık sık hukuki süreçler yaşayan muhalif bir büyükşehir belediyesi, nasıl olur da devletin zirvesini ilgilendiren uluslararası bir organizasyon için yüz milyonlarca liralık bir harcamayı üstlenir? Sosyal belediyecilik iddiaları ve kaynakları tasarruflu kullanma vaatleri dikkate alındığında, bu harcamalar yerel yönetim öncelikleriyle ne kadar uyumludur?”

Dışarıdan bakıldığında, iktidarın dış politika vitrinini oluşturan böylesi bir organizasyonun lojistik yükünü muhalif bir belediyenin üstlenmesi çelişkili görünebilir. Ancak madalyonun arka yüzünde, Ankara’nın o meşhur mevzuat labirentlerinde dönen çok başka bir idari rasyonellik ihtimali bulunuyor.

Gelin, bu 243 milyon liralık ihalelerin perde arkasındaki hukuki ve finansal mekanizmaları birlikte değerlendirelim.

Mevzuat: Merkezi Yönetimin Mali Vesayet Gücü

Türkiye’de yerel yönetimler mali olarak tam bağımsız yapılar değil. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin resmi bütçe raporları incelendiğinde, belediyenin toplam gelirleri içindeki en büyük payı merkezi idareden aktarılan kaynaklar oluşturuyor. Belediyenin kasasına giren gelirlerin yaklaşık %50 ila %60’ı, 5779 sayılı Kanun kapsamında genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan ve İller Bankası aracılığıyla gönderilen paylardan ibaret. Dolayısıyla yerel yönetimin nakit akışı, merkezi yönetimin mali mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir.

Devletin yasal işleyişine göre; bu tür uluslararası organizasyonlarda Valilik, Emniyet ve Dışişleri Bakanlığı koordinasyon kurulları kurarak belediyeye resmi "talep yazıları" gönderir. Protokol yollarının asfaltlanması, çevre düzenlemesi veya dijital ekranların hazırlanması gibi işler resmi olarak istenir.

İşte bu noktada belediye yönetimi önünde iki farklı senaryo belirir:

Birinci senaryo, belediyenin bütçe kısıtlarını gerekçe göstererek bu talepleri yerine getirmemesi ya da geciktirmesi. Bu durumda 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 57. maddesi devreye girebilir. Bu maddeye göre, belediye hizmetlerinin aksaması durumunda Vali, söz konusu hizmetin başka kamu kurumları (örneğin Karayolları Genel Müdürlüğü veya ilgili bakanlıklar) vasıtasıyla yerine getirilmesini kararlaştırabilir. Yine aynı maddenin son fıkrası ve 5779 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, işi yapan kamu kurumunun harcadığı tüm tutar, valiliğin bildirimi üzerine İller Bankası tarafından belediyenin o ayki vergi payından doğrudan (re'sen) kesilir.

Eğer süreç bu şekilde işleseydi, belediye ihale üzerindeki denetimini kaybedebilir ve kendi imkanlarıyla çok daha makul bir seviyede tutabileceği bir iş için, başka kurumların belirlediği çok daha yüksek harcama faturalarıyla karşılaşabilirdi. Yani para yerel yönetimin kasasından yine de çıkardı, ancak harcamanın miktarı üzerinde belediyenin hiçbir kontrolü kalmazdı.

İhaleyi Kontrol Etmek ve "Hukuki Güvence" İhtimali

İkinci senaryo, işi doğrudan belediyenin kendi bütçesi ve ihale mekanizmalarıyla üstlenmesi. Bahse konu 243 milyon TL, ABB'nin 150 milyar TL'yi aşan devasa yıllık bütçesi içinde aslında binde 1.5'lik (%0.15) küçük bir finansal dilime denk gelse de, yönetimin bu ihaleleri bizzat açarak şu iki stratejik faydayı gözetmiş olması güçlü bir ihtimaldir:

Kamu İhale Kanunu çerçevesinde ihaleleri bizzat yürütmek, maliyetleri ve harcama kalemlerini kendi denetiminde tutarak bütçe üzerindeki kontrolü kaybetmemek. Yarın bir gün Sayıştay denetçileri veya İçişleri Bakanlığı müfettişleri tarafından "temsil, ağırlama ve tören giderlerinin amacına uygun kullanılmaması" yönünde yapılacak olası incelemelere karşı, idari makamların yazılı koordinasyon taleplerini hukuki bir dayanak olarak dosyaya koyabilmek. Çünkü 5393 sayılı Kanun’un 38. ve 60. maddeleri uyarınca yapılan bu harcamalar, devletin resmi talebiyle birleştiğinde "görevi kötüye kullanma" iddialarına karşı yasal bir güvence oluşturur.

Bir Tercih mi, İdari Bir Refleks mi?

Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin bu ihaleleri tam olarak hangi saikle ve hangi kurum içi değerlendirmelerle açtığına dair elimizde kesin bir kurumsal beyanat bulunmuyor. Ancak idare hukuku ve belediye bütçelerinin yapısı bize gösteriyor ki; bu harcamalar sadece bir "protokol hizmeti" olmaktan öte, merkezi yönetimin elindeki mali ve idari yetkilerin yerel yönetim üzerinde yaratabileceği olası baskıları ve plansız kesintileri bertaraf etmeye yönelik rasyonel bir yönetim refleksi olabilir.

Büyükşehir yönetimi, bu ihalelerle bütçe üzerindeki inisiyatifini korumayı ve idari süreçlerini yasal güvence altına almayı hedeflemiş olabilir. Siyaset sahnesindeki ideolojik tartışmalar bir yana, Ankara’nın bürokratik gerçekliği yerel yöneticileri çoğu zaman mevzuatın elverdiği en güvenli limanlara sığınmaya zorluyor.

Emre ÖZYILDIZ